Natuurpunt Zwalmvallei - akkervogelproject

zwalmvallei.flits
Natuurpunt Zwalmvallei heeft een elektronische nieuwsbrief. Schrijf je in en ontvang maandelijks zwalvallei.flits met nieuws over de natuur in Brakel, Zottegem en Zwalm.

Boembekemolen
Steun bij de restauratie van de Boembekemolen. Storten kan op: 293-0212075-88, met vermelding "project 3671 - Boembekemolen". Vanaf 30EUR; krijg je een fiscaal attest.
Boembekemolen

Lid worden van Natuurpunt
Help de natuur in Vlaanderen: word lid van Natuurpunt. Het lidgeld per gezin bedraagt 20EUR/jaar. Storten kan op rekeningnummer
230-0044233-21 van Natuurpunt, Coxiestraat 11, 2800 Mechelen, met vermelding van "nieuw lid zwalmvallei"

Intro

Het akkervogelproject heeft als doel het overleven van de akkervogels te bewerkstelligen. De producten van het project zijn divers: praktische opzet van vogelakkertjes in onze reservaten, beheersvisies en methoden voor conservators en een pakket maatregelen voor de overheden die hen moeten in staat te stellen de akkervogels te beschermen via beheerslandbouw.

Doelstelling

De merkbare achteruitgang van de geelgorzen is de directe aanleiding voor dit project. De primaire doelsoort is daarom de geelgors (Eberiza citrinella). Het project is echter holistisch opgevat, daarom zijn extra doelsoorten gekozen: patrijs, veldleeuwerik, putter, kneu en grauwe gors (naar Dochy, 2003). We zien ook potentieel voor ontwikkeling van akkeronkruiden, ruimte voor kleine knaagdieren en hun predatoren, etc. Indien het project voldoende aanslaat kan er zelfs een effect zijn op landschappelijk niveau.

Foto van Malene Thyssen.

Inventarisatie

De uitgangssituatie van de Geelgorzen is redelijk goed gekend. Het is duidelijk dat de soort nog voorkomt, maar sterk achteruit gaat. Voor het reservaat Parkbos-Uilenbroek werd een achteruitgang van 5 naar 2 zangposten vastgesteld in de zomer van 2004. De situatie in de rest van zwalm.vallei is gelijkaardig: er is nog een kleine restpopulatie aanwezig. In de ruime omgeving komen zeker ook nog koppels voor. Zo zijn er waarnemingen langsheen het wandelpad te St-Lievens-Esse in het voorjaar van 2004 (info Herman Haustraete).
De Grauwe Gors wordt niet meer waargenomen, de laatste waarnemingen dateren van omstreeks 1970 (omgeving Bruul en Boterhoek). De situatie van de andere doelsoorten is onvoldoende gedocumenteerd.
We kunnen stellen dat de uitgangssituatie voor de akkervogels in zijn geheel onvoldoende gedocumenteerd is. Waarnemingen zijn daarom uitermate welkom, ze kunnen via de waarnemingenpagina's worden ingevoerd. Soortspecifieke noden (uit literatuurstudie)

Geelgors
De optimale leefomgeving van de geelgors kan omschreven worden als een kleinschalig akkerlandschap met onbespoten graanveldjes, die zijn omzoomd met (doornige) hagen, waarbij tussen het graan en de haag bovendien een gevarieerde grazige strook aanwezig is (zie ook Dochy, 2003). Het is belangrijk dat in de winter stoppelvelden blijven liggen zodat de Geelgorzen hier kunnen fourageren op gemorst graan, maar ook op vers geschoten onkruiden. Logischerwijs volgt hieruit dat de ideale teelten bestaan uit zomergranen (zomergerst is ideaal).

Grauwe gors
Soort van grootschaliger akkerland. Deze soort heeft specifieke nood aan ruige randen, velden met (zomer-)graangewassen. Verkiest meer open grasland dan geelgors en patrijs (hooilanden of weiden). Integratie met bestaande reservaatsprojecten is dus wenselijk.

Veldleeuwerik
Deze soort verkiest open vegetatie. Dun gezaaide zomergerst of braakliggende akkers met open plekjes zijn ideaal.

Patrijs
De patrijzen verkiezen dichtbegroeide, ruige randen (best 2 jarige ruigte) als nestplaats, dikwijls in de buurt van een struikrand. Adulten leven vooral van granen en kiemplanten (belang graanvelden of stoppels), de kuikens worden gevoed met invertebraten (belang ruige rand).

Putter en Kneu
Dit zijn soorten die we eerder associeren met akkeronkruiden. Ondermeer distels en klissoorten (rand) zijn belangrijke voedselplanten. Ook de aanwezigheid van Elzen in de haagkanten is belangrijk. Akkeronkruiden etc. Op eigen percelen kan gestreefd worden naar de ontwikkeling van een akkeronkruidenvegetatie. Een tweeslagstelsel waarbij niet geoogst wordt en slechts om de twee jaar zomergraan wordt ingezaaid kan fraaie resultaten opleveren.

Akkerpercelen

De aanleg van graanakkertjes (die niet worden geoogst) is een maatregel die de biotoop van de akkervogels vervolledigt.

Akkeronkruiden
Akkeronkruiden zijn meestal eenjarigen. Zij profiteren mee van de dynamiek die gepaard gaat met de "gewone" akkerbouw. In die zin zou een teelt van wintergranen wel interessant kunnen zijn. De potenties naar soorten toe zijn slecht gekend. Er zijn echter recente waarnemingen van akkerviooltje op het perceel aan de Deskouter. Deze soort is de waardplant van de kleine parelmoervlinder waar trekkende exemplaren zijn waargenomen in de streek. Dit zou een nieuwe doelsoort kunnen zijn...

Integratie
Er wordt getracht de interactie met de bestaande reservaatspercelen zo groot mogelijk te maken, enerzijds om versnippering tegen te gaan, maar ook omdat er een versterkend effect kan optreden (aanwezigheid ruigten, grasland, KLE's, etc.). Daarom zijn percelen te verkiezen die palen aan huidige natuurgebieden.

De uitwerking moet "volledig" zijn. De graanveldjes moeten ongeoogst blijven of minstens als stoppelveld blijven liggen in de winter. Hieruit volgt het gebruik van zomergranen. Er moeten voldoende haagkanten aanwezig zijn. Dit kan de rand van een aanpalend reservaatsperceel zijn, of een nieuw aan te leggen haag. Ook grasbermen moeten worden voorzien.

Gemiste kansen

Op de Zottegemse milieuraad van november 2004 werd een voorstel ingediend om beheerslandbouw te ondersteunen, specifiek in het kader van het akkervogelbeheer. Ondanks het unanieme positieve onthaal op de milieuraad door zowel landbouwers, jagers en de groenen, ziet het er naar uit dat stad Zottegem zelf geen akkervogelproject wenst op te starten. Daarmee heeft Zottegem de kans op een primeur verspeeld.

De provincie heeft, in het kader van soortenbescherming, gedurende een paar jaar met subsidie dit project ondersteund ... dit heeft intussen een einde genomen.

De akkervogels uit onze regio moeten evenmin rekenen op andere maatregelen ondersteund door de overheid.

Info van Dominiek Decleyre
Meer info ivm beschermingsmaatregelen: beschermingsmaatregelen (2,54MB)

Foto header van Raul Dupagne.