Natuurpunt Zwalmvallei - eikelmuisproject

zwalmvallei.flits
Natuurpunt Zwalmvallei heeft een elektronische nieuwsbrief. Schrijf je in en ontvang maandelijks zwalvallei.flits met nieuws over de natuur in Brakel, Zottegem en Zwalm.

Boembekemolen
Steun bij de restauratie van de Boembekemolen. Storten kan op: 293-0212075-88, met vermelding "project 3671 - Boembekemolen". Vanaf 30EUR; krijg je een fiscaal attest.
Boembekemolen

Lid worden van Natuurpunt
Help de natuur in Vlaanderen: word lid van Natuurpunt. Het lidgeld per gezin bedraagt 20EUR/jaar. Storten kan op rekeningnummer
230-0044233-21 van Natuurpunt, Coxiestraat 11, 2800 Mechelen, met vermelding van "nieuw lid zwalmvallei"

Eikelmuis

De eikelmuis of "fruitrat" is met haar schattige snoetje, zwarte zorro-masker en lange pluizige staart zonder twijfel een van de meest herkenbare en aaibare knaagdieren uit onze Vlaamse natuur. Als leefgebied verkiezen ze vooral loofbossen, bosranden, hoogstamboomgaarden en brede houtkanten. Hun voorliefde voor fruit en eigenaardige gewoonte om de wintermaanden al slapend door te brengen op beschutte plaatsen brachten de eikelmuizen al gauw in de woonomgeving van de mens. Verwaarloosde schuurtjes, zolders en tuinhuisjes bieden een ideale slaapplaats en vaak kunnen ze net vóór het begin van hun winterslaap hun buikjes nog vol eten met fruit en noten, die vroeger op geen enkel boerenerf ontbraken en ook in vele particuliere tuintjes groeiden.

Fruitratjes zijn aan het begin van de 21e eeuw echter lang niet meer zo algemeen. Zelfs op Europese schaal merkt men een aanzienlijke achteruitgang van het aantal vindplaatsen. Onderstaand verspreidingskaartje uit de recente Zoogdierenatlas toont dat eikelmuizen in de zuidelijke helft van Vlaanderen goed vertegenwoordigd zijn. Maar dit kaartje bestrijkt een lange periode: van 1987 tot 2002. Alle signalen die de Zoogdierenwerkgroep uit het veld krijgt, wijzen op een sterke achteruitgang de laatste 10-15 jaar. In het verleden vond men bijvoorbeeld regelmatig eikelmuizen in vogelnestkastjes, terwijl dat nu eerder een zeldzaamheid is.

Foto van Arno Laurent

Het eikelmuisproject binnen de Vlaamse Ardennen

In de Vlaamse Ardennen heeft de Zoogdierenwerkgroep van Natuurpunt i.s.m. met de Provincie Oost-Vlaanderen en het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen een project opgestart, waarin:
* de historische en actuele verspreiding van de eikelmuis wordt onderzocht,
* een methode zal worden voorgesteld om de overgebleven populaties te monitoren en
* wordt nagegaan of beschermingsmaatregelen voor deze vermoedelijk bedreigde diersoort wenselijk zijn.

Via oproepen in de gemeentelijke en regionale infoblaadjes werd getracht om zoveel mogelijk oude en nieuwe waarnemingen te bundelen. Dat leverde aardig wat nieuwe gegevens op. Bovenop de gekende 61 waarnemingen verzamelden we er 61 nieuwe. Het zwaartepunt in de verspreiding van de eikelmuis ligt duidelijk in het zuiden van de provincie, maar ook van het Heidebos te Wachtebeke is de soort gekend.

Nestgelegenheid en overwinteringsplaatsen

Hoewel eikelmuizen cultuurvolgers zijn, stellen ze toch vrij strikte eisen aan hun leefgebied. Naast voedselaanbod en schuilmogelijkheden zijn geschikte nest- en overwinteringsplaatsen van groot belang. Hiervoor komen allerlei beschutte ruimtes in aanmerking: holle bomen, knotwilgen, nestkasten, ..., maar ook zolders, schuurtjes, bunkers e.d.

Ook hier stellen we een sterke achteruitgang vast. Knotwilgen worden omgezaagd of sterven vroegtijdig af door jarenlange verwaarlozing. Ook andere natuurlijke holtes verdwijnen, wanneer houtkanten en bomenrijen worden gerooid. En tot slot worden 'rommelige' schuurtjes en zolders vervangen door ontoegankelijke, strakke bouwsels.

Het herstellen van houtkanten en knotwilgenrijen geniet uiteraard de voorkeur, maar in afwachting daarvan kunnen alternatieve schuil- en nestgelegenheden worden aangeboden onder de vorm van aangepaste nestkasten of ingemetselde neststenen, zoals die ook voor gierzwaluw worden gebruikt. Deze geven de eikelmuis een duurzame, uiterst geschikte schuilplaats, zonder dat de dieren toegang hebben tot het gebouw. Hieronder vind je een bouwplan om zelf eikelmuisnestkastjes te maken.

Hoogstamboomgaard voor de eikelmuis

Op woensdag 13 mei 2009 werd een hoogstamboomgaard ingehuldigd in Brakel, speciaal op maat van de bedreigde eikelmuis. Deze boomgaard aan de Ceutericklos is het eerste resultaat van het provinciale soortbeschermingsproject en de nieuwe plannen van de Zoogdierenwerkgroep van Natuurpunt.

Natuurpunt Zwalmvallei werk al jaren met grote voldoening samen met de landbouwer die nu op zijn weide de boomgaard liet aanleggen. Landbouw en natuur kunnen duidelijk ook hand in hand. De boomgaard werd gerealiseerd met steun van het Landschapsteam van het RLVA.

De Eikelmuis is een schattige slaapmuis met pluimstaart en Zorromasker, in de volksmond beter bekend als fruitratje. Hoogstamboomgaarden, houtkanten, gevarieerde loofbossen en natuurrijke tuinen zijn haar favoriete stek. Van oudsher vinden ze deze leefgebieden in het groene landschap van de Vlaamse Ardennen, maar de jongste jaren doet de eikelmuis het niet goed en daadkrachtige maatregelen dringen zich op. De aanplant van deze traditionele hoogstamboomgaard met oude fruitrassen is een eerste aanzet.

Met dit initiatief wil de Zoogdierenwerkgroep van Natuurpunt Vlaamse Ardennen+ een voorbeeld stellen hoe een brede samenwerking tot grote ecologische en landschappelijke meerwaarden kan leiden. Momenteel gaat de werkgroep verder op zoek naar eigenaars die gronden ter beschikking willen stellen voor de aanplanting van nieuwe en de verjonging van oude hoogstamfruitbomen of voor andere natuurlijke fruitrijke beplantingen, zoals bosranden, houtkanten en kleine boomgroepen. Voor meer informatie kan je terecht bij de coördinator van het eikelmuisproject, Dirk Criel.

Op de foto: het heien van de beschermingen rond de bomen

Meer info: zoogdierenwerkgroep.be
Meer info Natuurpunt Vlaamse Ardennen plus: Paul Van Daele - contactgegevens